Bonvenon

Nederlando, malalta lando, altaj ambicioj

La surprizaj nederlandanoj. Ili enloĝas pli ol dek-ses-milionojope 41 528 kvadratkilometran areon (mezgranda ĝis malgranda lando). Pro tio Nederlando estas unu el la plej dense loĝataj landoj en la mondo. Oni cetere bone adaptiĝis al tiu situacio.Tiel bone ke el la tuta mondo arkitektoj, urbanizistoj kaj planistoj venas al Nederlando por rigardi kiel oni aranĝas la aferojn. La plijmulto de la eksterlandanoj konas Nederlandon pro tulipoj, muelejoj kaj lignoŝuoj. Kaj multaj eksterlandanoj scias ke Nederlando estas malalta lando, kie la akvo ĉiam embuskas por repreni la konkeritan landon, sed estas malmultaj eksterlandanoj kiuj scias ke Nederlando okupas la okan lokon sur la mondranglistoj de eksportistoj kaj investistoj, estas sur la mondranglisto la tria eksportisto de agrikulturaj produktoj, post Usono kaj Francio, nombras 15 Nobelpremiitojn pro meritoj sur la tereno de paco, kemio, fiziko, medicino kaj ekonomio.

Koncize: Nederlandanoj loĝas sur malvasta areo, sed pensas vaste, se temas pri ekonomio, kulturo, agrikulturo, scienco, historio, arto, ilia progresema politiko koncerne socialan kaj kulturajn aferojn kaj - ne forgesenda - sporton.

Pontkonstruistoj

Nederlando estas fakte delto de la grandaj riveroj Rejno, Mozo kaj Skeldo.
Pro grandaj klopodoj dum jarcentoj sur la tereno de akvoscienco Nederlando akiris la respekton kiun ĝi nun havas. La batalo kontraŭ la akvo estas io, pri kio nederlandanoj fieras. Tiu batalo certe kontribuis al ilia decidemo kiam temas pri realigo de tio, kio ŝajnas nerealigebla. Alia trajto kiu rilatas al akvo, estas ke nederlandanoj bone kunlaboras, ĉar multaj partioj devas interkonsiliĝi pri la akvomastrumado. Tio estiĝis dum la historio. Ene de diversaj internaciaj organizaĵoj en Eŭropo nederlandanoj ofte estas rigardataj, kaj kelkfoje petataj kiel pontkonstruistoj.

La Lando

La lando estas reĝolando. Plene nomita la Reĝolando de la Nederlandoj. Al ĉi tiu reĝolando apartenas kelkaj insuloj en la Kariba regiono: Nederlandaj Antiloj kaj Arubo. Ofte oni nomas Nederlandon ankaŭ Holando. Tio estas fakte la nomo de la du okcidentaj marbordaj provincoj: Nord-Holando kaj Sud-Holando, kiuj en la historio ludis gravan rolon.
Pro sia situo apud la maro ĉi tiuj provincoj ankoraŭ ege gravas por la nederlanda ekonomio. Ĉi tie du gravaj okcidenteŭropaj riveroj, Rejno kaj Mozo, elfluas en la maron. Pro Roterdamo kun ĝia haveno, la plej granda en la mondo, oni konsideras Nederlandon grava pordego al Eŭropo. Cetere, ne nur por ŝipoj, Nederlando posedas Schiphol, unu el la plej grandaj flughavenoj en Eŭropo.
Ĉiuj grandaj urboj havas sian propran karakteron, kvankam ili interapudas. Tiun areon, ofte nomatan Randstad (randurbo), ĉirkaŭatan de la urboj Amsterdamo, Utreĥto, Hago kaj Roterdamo, oni konsideru unu urba regiono kun pli ol dek milionoj da loĝantoj. Amsterdamo allogas multajn turistojn per siaj historia centro, majestaj domoj, muzeoj kaj unika kanalaro. Sed ankaŭ Hago, Delft, Harlemo, Utreĥto, Groningeno kaj Mastriĥto, ĉiuj havas siajn historiajn konstruaĵojn, monumentojn, muzeojn, tradiciojn kaj eventojn. Okulfrape moderna arkitekturo karakterizas Roterdamon, ekzemple la Erasmo-ponto, kromnomata la cigno.

Inundokatastrofo

Multaj pontoj, digoj, ventmuelejoj kaj pumpejoj formas unikan fonon, kiu ilustras la kontraŭakvan defendon de Nederlando, kun Deltawerken (la deltoverkoj) kiel provizora kulmino. Per tiuj laboroj, post la inundego en 1953, oni baris ĉiujn ŝanelojn kaj marbranĉojn en la provincoj Holando kaj Zelando. La ŝtormflusaj baraĵoj ĉe Roterdamo finlabore pretigitaj en 1997, konsistas el du ĉarniraj pordegoj, kiuj, dum flusego, fermos la 360 metrojn larĝan Nieuwe Waterweg (nova akvovojo: al- kaj demara irejo de la haveno). Tiel ĉirkaŭ miliono da homoj en tiu regiono estas protektataj kontraŭ inundoj kaj krom tio oni respondece traktas la vivmedion. Pli-malpli kvarono de Nederlando situas sub la marnivelo. La Malalta Nederlando plejparte konsistas el ebenaj polderoj, areoj ĉirkaŭataj de digoj, kie oni teknike mastras la akvonivelon. De la 16-a jarcento oni senakvigis per ventmueliloj eĉ tutajn enlandajn lagojn.

Religio

Post la Reformacio en la 16-a jarcento Nederlando dividiĝis en protestantan kaj romkatolikan partojn. La limo inter ili iris proksimume de la sudokcidento al la nordoriento. Norde de tiu linio loĝis la protestantoj, sude la katolikoj. La protestanta komunumo pludividiĝis en multajn grupojn, kiel ekzemple kalvinanoj, reformacianoj, kaj luteranoj. Krome, jam de la 17-a jarcento, Nederlando konas judajn religianojn. Ili estis precipe posteuloj de rifuĝintoj el Hispanio kaj Portugalio. Venis ankaŭ multaj hugenotoj el Francio al Nederlando. Poste envenis hinduoj kaj islamanoj el la iamaj nederlandaj kolonioj, Indonezio kaj Surinamo. Pro la alveno de enmigrantoj el interalie Maroko, Turkio, Indonezio kaj Surinamo ekde la mil-naŭcent-sesdekaj jaroj, la nombro da islamanoj tre plialtiĝis. En Nederlando nun vivas preskaŭ unu miliono da islamaj homoj.
Ekde la mezo de la antaŭa jarcento la influo de la eklezio en Nederlando malgrandiĝis. La tradicio, aniĝi al la gepatra religio iom post iom abraziiĝis. Unue tiu sekularigo okazis inter protestantoj, sed poste ankaŭ inter katolikoj. Ĉirkaŭ duono de la nederlandanoj jam ne estas ano de eklezio. Tamen la diversaj religiaj komunumoj ankoraŭ grave rolas socie.
Religia libereco estis ankrita en la konstitucio de 1848. Krom tio Nederlando havas apartigon inter religio kaj politiko. Tio signifas, ke la ŝtato ne miksas sin en internajn aferojn de religiaj kaj vivkonceptaj organizaĵoj. Siaflanke tiuj organizoj ne miksiĝu en ŝtatajn aferojn. La registaro tamen povas ludi stimulan rolon. Tiel la leĝo pri kvalito de zorginstitucioj postulas, ke zorgoferantoj disponigu en sia domo mensan flegadon kiel eble plej akordiĝantan kun la religio aŭ vivkoncepto de la pacientoj.

Multkultureco

Antaŭe la nocio verzuiling (sektismo) karakterizis la aranĝon de la nederlanda socio. La vorto celas la ekzistadon de pluraj vivkonceptaj segmentoj (katolika, protestanta, socialista, liberala), kiuj funkcias sen reciprokaj influoj.Tiun fenomenon oni retrovas ĉe la amaskomunikiloj, instruado, kaj interesorganizaĵoj.
La disiĝo kaŭzis relative malmulte da incitado inter vivkonceptaj grupoj: ĉiu grupo ja preskaŭ memstare vivis apud la aliaj. Cetere la unua artikolo de la Nederlanda Konstitucio tekstas: ‘ĉiu, kiu troviĝas en Nederlando, samkaze estu traktata sammaniere.
Diskriminacio pro religio, vivkoncepto, politika inklino, raso aŭ pro kio ajn estas malpermesata.
Estas nur malmultaj nederlandanoj, kiuj ne havas enmigrinton inter la pragepatroj. El la nuntempa nederlanda populacio 18% havas origine nenederlandan naciecon. La hodiaŭan allaspolitikon karakterizas retenemo, ĉar Nederlando estas unu el la plej dense loĝataj landoj en la mondo. La registaro antaŭ kelkdek jaroj, ankoraŭ praktikis aktivan elmigropolitikon pro la sama kaŭzo. En la 60-aj kaj 70-aj jaroj oni denove allogis multajn gastlaboristojn, ĉar deficitis la labormerkato. La lastajn jarojn alilandano estas akceptata nur se lia veno estas profitiga por Nederlando, se paktoj devigas, aŭ se montriĝas gravaj humanecaj kialoj por allaso. Por akceptitaj eksterlandanoj la registraro praktikas aktivan integradpolitikon.

La nederlanda lingvo

La nederlanda lingvo estas la gepatra lingvo de ĉirkaŭ 22 milionoj da nederlandanoj kaj flandroj (nederlandlingvanoj en Belgio) En la nordokcidento de Francio krome 60 000 homoj parolas nederlandan dialekton. En Nederlandaj Antiloj kaj Aruba kaj en la antaŭa nederlanda kolonio Surinamo la nederlanda ofte estas uzata de aŭtoritatuloj kaj en la edukado.
Pro historiaj ligoj, ankaŭ multaj juristoj kaj historiistoj en Indonezio parolas la nederlandan. Por la afrikansa, parolata en Sud-Afriko, la nederlanda estis la bazo.
Ankaŭ aliajn lingvojn influis la nederlanda, precipe sur la terenoj de navigacio, hidraŭliko kaj agronomio.
La nederlandan oni instruas en ĉirkaŭ 250 universitatoj en la tuta mondo. En la franclingva parto de Belgio, Nord-Francio kaj Germanio multaj lernejanoj elektas la nederlandan kiel duan lingvon. Nederlando kaj Flandrio fondis en 1980 la organizaĵon Nederlanda Lingvounuiĝo, kiu mondvaste favoras la lingvon kaj faras regulojn por ortografio kaj gramatiko. En la provinco Frislando estas parolata dua lingvo. Tiu, la frisa, oficiala minoritata lingvo, estas la gepatra lingvo de pli-malpli 400 000 frisoj. Ĝi interalie similas la anglan kaj la skandinavajn lingvojn. La nederlanda tamen estas en la tuta lando la baza lingvo, do ankaŭ en Frislando.

Vizito al Nederlando

Nederlando estas populara turisma celo. En 2002 ĉirkaŭ 9,8 milionoj da turistoj el multaj mondopartoj vizitis nian landon. Pli ol kvarono de la eksterlandaj vizitantoj venis el Germanio, sed ankaŭ Britio, Usono kaj Kanado, Belgio kaj Italio reprezentiĝis bone. La eksterlandaj turistoj elspezas en Nederlando pli-malpli 8,1 miliardojn da eŭroj jare. Tio superas la eksportvaloron de floroj kaj plantoj.
Amsterdamo estas la plej populara celo por eksterlandaj turistoj. En muzeoj kiel Rijksmuseum (Ŝtata Muzeo) kaj Vincent-van-Gogh-Muzeo, multaj eksterlandanoj deziras rigardi propraokule la kanalzonon kun la majestaj komercistaj domoj kaj sperti la etoson de libereco kaj kreemo. Sed Nederlando en multaj landoj konatas ankaŭ pro floroj. La bulbokampoj en Nord- kaj Sud-Holando, kun narcisoj, hiacintoj kaj tulipoj, plej belaj en aprilo kaj majo, altiras ĉiujare multajn centmilojn da turistoj.
Nederlando havas longan marbordon kaj grandan diversecon de multjarcentaj vilaĝoj, urboj kaj netuŝitaj naturbelaĵoj. La strandoj konvenas por surfado, velado kaj naĝado. Ankaŭ pli enlande estas multaj akvosportebloj. Nederlandanoj multe esplorrigardas sian landon boate aŭ bicikle, sed ankaŭ multaj eksterlandanoj tion faras. Nederlando havas milojn da kilometroj je biciklovojetoj (pli ol kiu ajn lando en la mondo). Oni povas laŭiri speciale indikitajn itinerojn, tra naturterenoj, de vilaĝo al vilaĝo ktp. Bicikli en nia ebena lando estas malpli penige ol en aliaj landoj, almenaŭ, se oni ne rekontas kontraŭventon.
Promocion kaj merkatesploradon de Nederlando kiel feriolando prizorgas la Nederlanda Oficejo por Turismo kaj Kongresoj (NBTC), havante 17 filiojn en Eŭropo, Nord-Ameriko kaj Sudorient-Azio. En Nederlando multaj turismaj agentejoj (VVV-kantoren) informas turistojn.